1996-2001 განმავლობაში ფშავ-ხევსურეთში მოგვიწია საველე მასალის შესაგროვებლად მივლინება. ჩვენს მიერ უძილაურთას, გოგოლაურთას და სხვა მათ მსგავს თემებში დადასტურდა მოსახლეობის ყოფაში მძლავრად მოქმედი ტრადიციული სათემო სალოცავების არსებობა, რომლებიც თავის მხრივ დიდად განაპირობებენ მის "ყმათა" ყოველდღიურ ცხოვრებას და მძლავრად არიან ფესვგადგმულნი აღმ. საქართველოს მთიანეთის მოსახლეობის ცნობიერებში. მიუხედავად საბჭოთა პერიოდში ოფიციოზის მხრიდან წარმართული მძლავრი ანტირელიგიური პროპაგანდისა, ამ სალოცავებს მაინც არ დაუკარგავთ საკუთარი მნიშვნელობა...

I. INTRODUCTION. During the 8th-9th centuries, a system of land tenure and political organization that has been described as "feudal" arose in the Transcaucasus. As in Western Europe, Georgian feudalism was characterized by (1) the hierarchical and personal relation between vassal and lord (geo.: პატრონყმობა), with the former rendering homage (შეწყალება) to the latter; (2) the conditional ownership of land in the form of fiefs (geo.: მამული, საკარგ& #4304;ვი) [Charachidzé 1971: 16-21]. On the periphery of the medieval Georgian feudal states, centered in the more heavily-populated lowlands, are the mountain provinces of Pxovi (Pshav-Xevsureti) and Svaneti.

სამცხე-ჯავახეთში ყველაზე მეტად გავრცელებულ და საშიშ დაავადებებს ბავშვთა ინფექციური სნეულებანი ე.წ. სახადები წარმოადგენდა, რომელთაც ბატონებს, იშვიათად ანგელოზებს და სახადსაც უწოდებდნენ. ამ დაავადებებს განეკუთვნება: ყვავილი || დიდი ბატონები, წითელა, ქუნთრუშა || ქუთეშა || ყელათმა, ჩუტყვავილა || წყლის ყვავილი || ქშუტი, წითურა, ყბაყურა, ყივანახველა || ხველა ბატონები.